İsimleri Silinen, Belleği Yeniden Bulunan: Bulgaristan’daki Türklerin Edebiyattaki İzleri

Bulgar edebiyatı coğrafyası, Osmanlı ve Slav-Hristiyan hayal dünyalarının kesiştiği çokdilli ve çokkültürlü bir geçmişe sahipti; 1878 sonrası kurulan ulus-devlet ve sonraki milliyetçi dalgalar bu çeşitliliği bastırdı. ()

1985–1989 yıllarında uygulanan ve kaynaklarda «Processus de renaissance» (yeniden doğuş süreci) olarak anılan zorunlu isim değişikliği kampanyası, Türk ve diğer Müslüman toplulukların isimlerinin Bulgarlaştırılmasına yol açtı; 1989’daki «la grande excursion» sonucu yüzbinlerce kişi Türkiye’ye göç etti. ()

Bu travmanın edebî karşılığı, 2015’te yayımlanan Quand on m’a pris mon nom adlı antolojide somutlaştı; Vikhren Tchernokojev ve Zeynep Zafer’in derlediği kitap, 1922–1960 kuşağından şair ve yazarların şiir ve öykülerini bir araya getirdi ve çoğu metin 1985’ten sonra Türkiye’de yayımlandı. ()

Bireysel öyküler de sık sık isim kaybı ve kimlik yarasını anlatıyor; örneğin Sabahattin Bayramöz örneğinde, zorunlu Bulgarlaştırılmış bir ad altında yazının susturulması ve göç ardından yeniden isim değişikliği yaşandı. ()

Yeni kuşak yazarlar ise bu mirası yeniden kurguluyor: Emine Sadk ve Burhan Kerim’in 2022 tarihli romanları (Caravane pour corbeaux ve Le garçon à la lavande) Bulgar edebiyatının çokkatmanlı imgesine Türk mirasını yeniden ekledi. ()